Het kustgebied van de Amazone tot de Caribische eilanden,
genoot na de ontdekking van Amerika grote belangstelling van vooral Portugezen en Spanjaarden.
Mede door de
mythe van Parima groeide de interesse voor deze wilde kust bij de Europeanen.
Niet alleen de Engelsen en de Nederlanders, maar ook de
joden en de Fransen kwamen naar Suriname om er een kolonie te stichten.
De geschiedenis van Fort Zeelandia is heel nauw verbonden met de geschiedenis van Suriname.
Nu is het 'fort' een museum met verschillende tentoonstellingen.
De eerste Europeanen die naar Suriname kwamen om zich er te vestigen, waren de Hollandse kooplieden
Dirick van Sanen en Nicolaes Baliestel in 1613, die een factorij hadden opgezet nabij het indianendorp Purmerbo, de plek waar de huidige naam van de hoofdstad van Suriname is afgeleid.
Deze mannen hadden hun
factorij, die als magazijn diende, gebouwd in de buurt waar nu het huidige fort staat.
Er wordt verondersteld dat ze tegen de Indiaanse aanvallen
palissaden hebben aangebracht om hun magazijn te beschermen.
Na de eerste Hollanders waren de Fransen aan de beurt.
In 1664 kwam de Fransman,
Noailly met zijn scheepje de Surinamerivier op zeilen.
Zijn bedoeling was om aan land te gaan en een nederzetting te stichten.
De Fransen besloten om zich te vestigen in de omgeving van een Indiaanse woonplaats.
Aan de Fransen wordt de eerste aanleg van het huidige fort toegeschreven, maar toen bestond het fort uit niets anders dan een versteigd houten huis.
Al gauw verlieten de Fransen de plek vanwege malaria en aanvallen van indianen.
De Engelsen zijn de eerste Europeanen die hier een echte nederzetting hebben kunnen stichten.
In 1650 kwamen zij voor het eerst naar Suriname en wel onder leiding van de welbekende
Engelse gouverneur Willoughby.
Toen hij per toeval in de monding van de Surinamerivier terechtkwam, besloot hij het gebied te verkennen waarbij men de resten van het door de Fransen verlaten fort ontdekte.
Na overeenstemming met de indianen bereikt te hebben, vestigden de Engelsen zich daar.
Het verlaten fort kreeg een nieuwe naam: Fort Willoughby.
Gourverneur Willoughby kwam later met een groepje joden naar Suriname.
De joden bleven na het vertrek van de gouverneur in Suriname achter en stichtten de stad Thorarica.
De oorspronkelijke bewoners werden verdreven of als slaaf gebruikt.
Toen de gouverneur vond dat hij de snelgroeiende kolonie Suriname moest beschermen tegen vijanden, besloot hij het fort geheel uit steen te laten optrekken.
Met de introductie van het buskruit in de aanval- en verdedigingstechnieken werd de stijl van het fort aangepakt.
De kantelenmuren kregen gewoon de vorm van dikke aarden of stenen wallen.
De afstand tussen de bastions wordt vooral bepaald door de draagkracht van de gebruikte handvuurwapens.
Tijdens de Tweede Engelse oorlog in 1666 kwam er een Nederlandse vloot onder leiding van admiraal
Abraham Crijnssen.
Na een kort gevecht gaven de Engelsen zich over en namen de Nederlanders het fort in hun bezit.
Het fort Willoughby werd herdoopt in Fort Zeelandia ter ere van het schip waarop Crijnssen voer en de provincie Zeeland, waar ze vandaan kwamen.
Het is onbekend of de Nederlanders een nieuw fort hebben gebouwd of de oude contouren van het vijfpuntige fort van de Engelsen hebben gebruikt.
Een vijfpuntig fort werd toen als een strategisch bouwwerk beschouwd.
Het fort bestond toen uit vijf bastions waarvan er momenteel nog maar drie bestaan.
De landinwaartse bastions welke tegen aanvallen te land waren gebouwd, zijn later verwijderd.
Het is aardig om te weten dat het eerste Bastion, Middelburg, gebouwd is uit schelpsteen.
Voor een begane overtreding had elke burger het recht om haar slaven naar het Fort te brengen om ze daar te laten straffen.
De geseling en de
Spaanse bok werden veel toegepast.
Lange tijd werd er niets gedaan aan het oderhoud en de vernieuwing van het fort.
Oorlogsdreiging was de aanleiding om hier snel verbetering in aan te brengen.
In de periode van 1700 tot 1800 werden er plannen gemaakt om het fort te versterken.
Alle gebouwen in het fort werden ver- en herbouwd.
Vele verbouwingen die hebben plaats gevonden, bestaan nu ook niet meer.
Zoals de ophaalbrug bij de grachten, de wachttoren en de bastions aan de weerzijden van de ingang.
In 1922 word op de binnenplaats van het fort het doodvonnis van de Franse vluchteling Countanceau voltrokken, nadat deze schuldig was bevonden aan de moord op een Chinese winkelier.
Voor de ophanging werd er een speciale
galg gemaakt die hierna nog twee keer is gebruikt.
Het fort behield de functie als gevangenis tot 1967 toen er te
Santo Boma een moderne penitiaire inrichting wordt gebouwd.
Het kakkerlakkengat werd later gebruikt als een cel.
Codjo, Mentor en Present, die waren beschuldig van de grote brand in 1832, zijn maanden opgesloten geweest in dat gat.
De rol van het fort op 8 december 1982 is bekend bij iedere Surinaamse burger.
Vijftien vooraanstaande Surinamers werden hier om het leven gebracht tijdens het militaire regime.
Zij werden verdacht van samenzwering tegen het militaire gezag.
Men kwam met het argument dat ze probeerden hun land te ontvluchten.
In het begin van de jaren 60 werden er plannen gemaakt om het fort te restaureren en een cultuurhistorische bestemming te geven, inclusief een museum.
De restauratie duurde van 1867 tot 1972, maar tijdens het militair gezag werd er beslag op gelegd in april 1982, dus was het museum genoodzaakt te verhuizen.
Tijdens deze verhuizing is heel wat materiaal verloren gegaan.
In juli 1994 kreeg het museum weer de beschikking over het fort, maar wel in een zwaar verwaarloosde staat.
Op 25 november 1995 werd het fort heropend als museum.
In het fort zijn er een aantal vaste tentoonstellingen aanwezig zoals een 19de-eeuwse stadsapotheek, een oude schoenmakerij, een expositie over de pre-Colombiaanse Indianen en de roemruchte historie van plantersvrouw
Susanna Duplessis.
